De Britse premier Andy Burnham heeft als eerste regeringsleider van het Verenigd Koninkrijk openlijk bevestigd dat Rusland tien jaar geleden het referendum over het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie heeft beïnvloed. Dat zei de Labourpoliticus in de podcast ‘The Rest is Politics’.
Burnham, die sinds kort premier is, sprak in de podcast duidelijke taal over de Russische rol. «Rusland heeft het brexitreferendum beïnvloed», aldus de premier. Hij is daarmee de eerste Britse regeringsleider die dit publiekelijk toegeeft. Eerder waren er al vermoedens en aanwijzingen, maar een officiële bevestiging van het hoogste regeringsniveau ontbrak tot nu toe.
De uitspraak komt tien jaar na het referendum van 23 juni 2016, waarin een nipte meerderheid van de Britse kiezers koos voor vertrek uit de EU. De gevolgen van die keuze zijn nog dagelijks voelbaar in het Verenigd Koninkrijk en in de rest van Europa. Burnham noemde de brexit in dezelfde podcast opnieuw een «ramp».
De timing van de uitspraak is opvallend. Het brexitreferendum ligt inmiddels een decennium achter ons, maar de discussie over buitenlandse inmenging is nooit helemaal weggeweest. In de aanloop naar het referendum en in de jaren daarna verschenen er meerdere rapporten en onderzoeken die wezen op mogelijke Russische pogingen om het debat te beïnvloeden. Tot nu toe hielden Britse regeringsleiders het bij voorzichtige formuleringen of verwezen ze naar lopende onderzoeken.
Burnham doorbreekt die terughoudendheid. Zijn uitspraak in ‘The Rest is Politics’ betekent een breuk met het eerdere officiële stilzwijgen. De premier plaatst de Russische inmenging in de context van de brexit als een historische fout met blijvende gevolgen. Hij herhaalt daarmee zijn eerdere standpunt dat het vertrek uit de EU een vergissing was.
De bevestiging van Burnham roept vragen op over de bredere aanpak van buitenlandse inmenging in democratische processen. Het onderwerp staat al langer hoog op de agenda in Europese hoofdsteden, zeker sinds de Russische annexatie van de Krim in 2014 en de daaropvolgende spanningen. Het brexitreferendum viel midden in die periode van verhoogde waakzaamheid.
Of de uitspraak van Burnham concrete politieke gevolgen zal hebben, is nog onduidelijk. Het Verenigd Koninkrijk heeft de EU inmiddels verlaten en een terugkeer naar het lidmaatschap staat niet op de agenda. Toch kan de bevestiging van Russische inmenging het publieke debat over de legitimiteit van het referendum en de nasleep ervan opnieuw aanwakkeren.
In België en de rest van de Europese Unie wordt de uitspraak met belangstelling gevolgd. De relatie tussen Londen en Brussel blijft complex, zeker nu de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk op tal van dossiers samenwerken. Een openlijke erkenning van buitenlandse inmenging in een referendum dat de Europese Unie fundamenteel heeft veranderd, is ook voor de Europese instellingen relevant.
Burnhams woorden komen op een moment dat de discussie over desinformatie en buitenlandse beïnvloeding in heel Europa opnieuw gevoerd wordt. De Britse premier plaatst zich met zijn uitspraak in een bredere beweging van politici die waarschuwen voor Russische inmenging in westerse democratieën. Of andere regeringsleiders hem zullen volgen, is nog niet duidelijk.
De podcast ‘The Rest is Politics’ staat bekend als een platform waar politici vrijuit spreken. Dat Burnham juist daar zijn bevestiging deed, onderstreept dat hij de uitspraak bewust heeft gedaan. Het is geen achteloze opmerking in een persconferentie, maar een weloverwogen verklaring in een langdurig gesprek.
Voor de Britse publieke opinie is de uitspraak een nieuwe stap in de afrekening met het brexitverleden. De meningen over het referendum blijven verdeeld, maar de erkenning van Russische inmenging voegt een nieuw element toe aan die discussie. Het debat over de vraag of het referendum vrij en eerlijk is verlopen, krijgt daarmee een nieuwe impuls.
3
