N-VA dreigt zichzelf in een strategische hoek te manoeuvreren als de partij blijft vasthouden aan de overtuiging dat er na de huidige budgetoperatie geen enkele beleidsruimte meer is zonder een staatshervorming. Die waarschuwing formuleert politiek columnist Carl Devos in een analyse. Hij ziet de partij steeds verder verstrikt raken in haar eigen strategie en trekt een vergelijking met het Vlaams Belang, dat volgens hem geen oplossingen kan bedenken zonder Vlaamse onafhankelijkheid.
«Als N-VA echt denkt dat er na deze budgetoperatie werkelijk niets meer mogelijk is zonder staatshervorming, manoeuvreert ze zichzelf in een hoek», aldus Devos. De columnist wijst erop dat een partij die haar hele verhaal vastklinkt aan één onvervulbare voorwaarde, op den duur geen beweging meer kan maken. Dat is precies wat hij ziet gebeuren bij het Vlaams Belang, waar de Vlaamse onafhankelijkheid als absolute voorwaarde wordt gesteld en elk compromis daardoor onmogelijk wordt.
De analyse komt op een moment dat de federale regering werkt aan een omvangrijke budgettaire operatie. Binnen de meerderheid is de druk hoog opgelopen om de overheidsfinanciën weer op orde te brengen. Voor N-VA is een staatshervorming daarbij een centrale eis: de partij wil bevoegdheden overhevelen naar de deelstaten en zo meer autonomie voor Vlaanderen realiseren. Volgens Devos dreigt die eis echter een keurslijf te worden. Als de partij blijft volhouden dat er zonder staatshervorming niets meer kan, sluit ze zichzelf uit van de onderhandelingstafel en verliest ze haar geloofwaardigheid als bestuurspartij.
De columnist ziet een patroon dat hij vergelijkt met de strategie van het Vlaams Belang. Die partij heeft zichzelf in een positie gebracht waarin elke oplossing die niet leidt tot Vlaamse onafhankelijkheid, bij voorbaat onaanvaardbaar is. Het gevolg is dat ze geen echte invloed kan uitoefenen op het beleid, omdat ze nooit ja kan zeggen tegen een compromis. Devos waarschuwt dat N-VA hetzelfde risico loopt: door de staatshervorming als absolute voorwaarde te stellen, kan ze zichzelf buitenspel zetten en haar rol als constructieve bestuurspartij verliezen.
De waarschuwing is des te opvallender omdat N-VA de afgelopen jaren juist probeerde om zich te profileren als een partij die verantwoordelijkheid neemt en mee bestuurt. De partij leverde ministers in federale en Vlaamse regeringen en schoof zichzelf naar voren als een betrouwbare partner. Maar volgens Devos staat die rol onder druk als de partij blijft vasthouden aan een onvervulbare eis. Hij ziet een spanningsveld tussen enerzijds de ideologische droom van meer Vlaamse autonomie en anderzijds de dagelijkse realiteit van regeren en onderhandelen.
De budgetoperatie waarover Devos spreekt, is een van de zwaarste opdrachten voor de federale regering in jaren. Er moet worden bespaard en hervormd om de begroting houdbaar te maken. Binnen de coalitie liggen de meningen over de aanpak ver uiteen. Voor N-VA is een staatshervorming een manier om de efficiëntie van het overheidsapparaat te vergroten en de Vlaamse autonomie te versterken. Tegenstanders zien daarin vooral een poging om bevoegdheden weg te halen bij het federale niveau. Devos stelt dat de partij zich met die houding kwetsbaar maakt: als de staatshervorming er niet komt, blijft ze achter met een lege hand en een beschadigd imago.
De vergelijking met het Vlaams Belang is niet toevallig. Dat heeft decennialang de onafhankelijkheid van Vlaanderen als enige oplossing naar voren geschoven. Daardoor kon het zich nooit als een volwaardige regeringspartij profileren. Devos ziet bij N-VA een vergelijkbare dynamiek ontstaan: hoe vaker de partij zegt dat er zonder staatshervorming niets mogelijk is, hoe moeilijker het wordt om nog geloofwaardig te onderhandelen over andere dossiers. Uiteindelijk kan ze daardoor dezelfde politieke klem raken als het Vlaams Belang, met dat verschil dat N-VA wel bestuursverantwoordelijkheid draagt.
De analyse van Devos is een waarschuwing aan het adres van de partijtop. Als N-VA haar strategie niet bijstelt, dreigt ze zichzelf vast te rijden in een positie waarin ze alleen nog kan zeggen wat niet kan, in plaats van te tonen wat wel kan. Dat zou niet alleen de partij zelf schaden, maar ook het vertrouwen in de federale regering en in de Belgische instellingen. De komende weken, wanneer de budgetonderhandelingen in een beslissende fase komen, zal duidelijk worden of N-VA die waarschuwing ter harte neemt.
3
