Het Gelijkekanseninstituut Unia bereidt een klacht voor tegen Nathan Cofnas, een omstreden onderzoeker die verbonden is aan de Universiteit Gent. Volgens Unia zet Cofnas mensen op basis van hun afkomst of huidskleur in een rangorde en gebruikt hij daarvoor wetenschappelijke argumenten. De organisatie is ervan overtuigd dat meerdere van zijn uitspraken ingaan tegen de antiracismewet.
Unia wil de zaak voor de rechter brengen. De instelling verwijst niet alleen naar de Belgische antiracismewet, maar ook naar een VN-verdrag tegen rassendiscriminatie. Als de rechter de klacht gegrond acht, kan dat juridische gevolgen hebben voor Cofnas. Het is nog niet duidelijk wanneer de klacht precies wordt ingediend of welke uitspraken Unia concreet aanvecht.
De zaak komt bovenop de al langer slepende discussie over de aanwezigheid van Cofnas aan de UGent. De onderzoeker ligt al geruime tijd onder vuur vanwege zijn standpunten over ras, intelligentie en afkomst. Zijn aanstelling aan de Vlaamse universiteit leidde eerder tot verontwaardiging bij studenten, academici en middenveldorganisaties. Unia mengt zich nu in dat debat met een juridische stap.
Voor Unia is de kern van de zaak dat Cofnas wetenschap gebruikt om een hiërarchie tussen bevolkingsgroepen te verantwoorden. Dat botst met het wettelijke kader dat discriminatie op basis van afkomst verbiedt. De organisatie ziet in zijn uitspraken een patroon dat verder gaat dan een meningsverschil of een academisch debat. Door naar de rechter te stappen, wil Unia een grens trekken.
De UGent heeft nog niet publiekelijk gereageerd op de aangekondigde klacht. Eerder verdedigde de universiteit haar beslissing om Cofnas te huisvesten met verwijzingen naar de academische vrijheid. Tegelijkertijd benadrukte ze dat wetenschappelijk onderzoek moet voldoen aan ethische en juridische normen. De komende weken zal moeten blijken of de universiteit haar houding aanpast nu een gerechtelijke procedure dreigt.
De zaak roert een bredere maatschappelijke kwestie aan: waar ligt de grens tussen vrije meningsuiting en strafbare discriminatie? In België is die grens vastgelegd in de antiracismewet, die het aanzetten tot haat, geweld of discriminatie op basis van onder meer ras en afkomst verbiedt. Unia waakt over de naleving daarvan en kan zelf een rechtszaak starten. Dat maakt de aangekondigde klacht tegen Cofnas tot een testcase.
Of het daadwerkelijk tot een rechtszaak komt, hangt af van het verdere onderzoek dat Unia uitvoert. De organisatie moet kunnen aantonen dat Cofnas met zijn uitspraken de wet heeft overtreden. Voor Cofnas zelf staat veel op het spel: een veroordeling kan niet alleen juridische sancties met zich meebrengen, maar ook zijn positie aan de UGent en zijn academische carrière beïnvloeden. Voor Unia is de inzet duidelijk: een signaal dat wetenschap geen vrijgeleide is voor discriminatie.
3
