Het Spaanse Grondwettelijk Hof heeft de weg vrijgemaakt voor de terugkeer van de Catalaanse separatistenleider Carles Puigdemont. De uitspraak houdt in dat de amnestiewet voor Catalaanse separatisten ook van toepassing is wanneer zij worden beschuldigd van het verduisteren van overheidsgeld. Daarmee komt een arrestatiebevel te vervallen en kan Puigdemont mogelijk als vrij man naar Spanje terugkeren.
Puigdemont, voormalig minister-president van Catalonië, vluchtte in 2017 naar België nadat het Spaanse gerecht hem vervolgde voor zijn rol bij het illegale onafhankelijkheidsreferendum. Hij woonde jarenlang in ons land en verhuisde in 2024 naar het zuiden van Frankrijk. Sinds zijn vertrek uit Spanje kon hij niet terugkeren zonder te worden aangehouden. De amnestiewet, die in 2024 van kracht werd, moest soelaas brengen, maar de rechterlijke macht worstelde met de interpretatie ervan.
De centrale vraag was of verduistering van overheidsgeld onder de amnestie valt. Het Grondwettelijk Hof heeft nu beslist dat dit wel het geval is. Daarmee wordt een belangrijk juridisch obstakel weggenomen. De uitspraak heeft betrekking op de bredere groep Catalaanse separatisten die betrokken waren bij het proces van 2017, maar de gevolgen voor Puigdemont zijn het meest in het oog springend.
Of Puigdemont daadwerkelijk zal terugkeren, is nog niet duidelijk. Zijn advocaten en politieke entourage hebben nog niet publiekelijk gereageerd. De voormalige minister-president woont momenteel in Zuid-Frankrijk, dicht bij de Spaanse grens, wat een snelle terugkeer praktisch mogelijk maakt. Hij heeft eerder gezegd dat hij wil terugkeren zodra de juridische situatie het toelaat.
De uitspraak is ook politiek gevoelig. In Spanje regeert een coalitie onder leiding van de socialistische premier Pedro Sánchez, die de amnestiewet steunde als middel om de Catalaanse kwestie te de-escaleren. Tegenstanders, waaronder de conservatieve Partido Popular en Vox, beschouwen de wet als een capitulatie voor separatisten. De beslissing van het Grondwettelijk Hof zal ongetwijfeld opnieuw tot verhitte debatten leiden in het Spaanse parlement.
Voor Catalonië zelf kan de uitspraak het politieke landschap beïnvloeden. Puigdemont leidt nog steeds zijn partij Junts per Catalunya, die een sleutelrol speelt in de Spaanse nationale politiek. Zijn terugkeer zou de verhoudingen binnen de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging kunnen veranderen, waar de meningen over de te volgen strategie verdeeld zijn. Sommigen pleiten voor een pragmatische koers, anderen voor confrontatie met Madrid.
Het Grondwettelijk Hof heeft met deze uitspraak niet alleen een individuele zaak beslecht, maar ook een precedent geschapen voor andere separatisten die met soortgelijke aanklachten kampen. De amnestiewet blijft echter omstreden en de juridische procedures zijn nog niet volledig afgerond. Puigdemont kan nog altijd worden geconfronteerd met andere aanklachten die niet onder de amnestie vallen, al is het onduidelijk welke dat precies zijn.
De komende dagen zal blijken of Puigdemont zijn terugkeer aankondigt. Zijn aanhangers in Catalonië zien de uitspraak als een overwinning, tegenstanders als een nederlaag voor de rechtsstaat. Wat vaststaat, is dat het Spaanse Grondwettelijk Hof een beslissing heeft genomen die de politieke en juridische verhoudingen in Spanje op scherp zet.
4
