De gewelddadige rellen die Frankrijk de voorbije dagen teisterden, zijn meer dan een uitbarsting van vandalisme. Historicus Hans Cools, docent Franse geschiedenis aan de KU Leuven, ziet er het gevolg in van een decennialange economische neergang die vooral het platteland treft. «Frankrijk gaat al decennia economisch niet de goede kant op», zegt hij. Het land kampt met leeglopende dorpen, verdwijnende winkels en een tekort aan huisartsen, terwijl Parijs als enige echte economische trekker overblijft.
De cijfers die de rellen kenmerken, zijn indrukwekkend: stadhuizen werden in brand gestoken, winkels geplunderd, meer dan 2.000 mensen gearresteerd en bijna 1.000 agenten raakten gewond. Die vaststelling roept de vraag op hoe het zover is kunnen komen in «la douce France» en of het land in een spiraal van geweld zit. Volgens Cools is het antwoord op die laatste vraag genuanceerd: het geweld is ernstig, maar het is geen losstaand fenomeen.
De rellen kaderen in een bredere maatschappelijke malaise. Het platteland loopt leeg, voorzieningen verdwijnen en de kloof met de grootstedelijke centra wordt groter. Waar Parijs blijft functioneren als economische motor, voelen inwoners van kleinere gemeenten zich in de steek gelaten. Dat gevoel van verlatenheid vormt een vruchtbare bodem voor woede en protest.
De onrust blijft niet beperkt tot Frankrijk. In Brussel namen verschillende winkeliers in de Nieuwstraat voorzorgsmaatregelen na de plunderingen in Parijs. Hoewel er geen concrete acties op komst zijn, blijven ze in de hoofdstad niet bij de pakken zitten. De solidariteit tussen handelaars aan beide zijden van de grens onderstreept hoezeer de gebeurtenissen in Frankrijk ook bij ons weerklank vinden.
Ondertussen breidden de autoriteiten in Frankrijk de maatregelen uit. In Parijs, Nice, Lyon en Rijsel geldt een avondklok om nieuwe rellen te voorkomen. Ook luxemerken als Chanel en Dior haalden in Milaan hun etalages leeg uit angst voor ongeregeldheden. De protesten tegen besparingen in het onderwijs worden massaal gekaapt door relschoppers, wat de toch al gespannen situatie verder bemoeilijkt.
De vraag die nu op tafel ligt, is of Frankrijk een oplossing kan vinden voor de diepere oorzaken van het ongenoegen. Zolang het platteland leegloopt en de economische kloof niet wordt gedicht, blijft de druk op de samenleving groot. De rellen zijn dan ook niet alleen een binnenlandse aangelegenheid, maar een signaal dat ook bij de zuiderburen aandacht verdient.
2
