De Duitse bondskanselier Friedrich Merz en AfD-leider Alice Weidel zijn in de Bondsdag luidruchtig met elkaar in botsing gekomen, nauwelijks een dag nadat de extreemrechtse partij de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt overtuigend won. Merz haalde hard uit naar de migratieplannen van de AfD en vergeleek die met een «etnische zuivering». Weidel riposteerde dat zijn tijd als bondskanselier erop zit.
De woordenwisseling zet de toch al gespannen verhoudingen in de Duitse politiek verder onder druk. De AfD behaalde bij de lokale verkiezingen in Saksen-Anhalt 43,8 procent van de stemmen, een historisch resultaat voor de partij in de oostelijke deelstaat. Toch komt de partij drie zetels tekort om alleen te kunnen regeren. De gevestigde partijen hebben aangegeven niet met de AfD te willen samenwerken, waardoor de vorming van een regering bijzonder moeilijk dreigt te worden.
Voor Merz is de uitslag een pijnlijke realiteit. De christendemocraat voerde campagne met een strenger migratiebeleid, mede om kiezers bij de AfD weg te houden. In het parlement beschuldigde hij de partij er nu van plannen te hebben die neerkomen op het systematisch uitsluiten van mensen op basis van hun afkomst. De vergelijking met etnische zuivering viel bij de AfD-fractie bijzonder slecht en leidde tot rumoer in de plenaire zaal.
Weidel, die de AfD sinds de Bondsdagverkiezingen als fractievoorzitter leidt, reageerde fel op de uitspraak van de kanselier. Ze hield Merz voor dat zijn politieke lot bezegeld is en dat de kiezers in Saksen-Anhalt een duidelijk signaal hebben gegeven over de richting die zij willen. De AfD-leider wees erop dat haar partij in de deelstaat nu de grootste politieke kracht is en dat het negeren van die realiteit door de andere partijen ondemocratisch is.
De patstelling in Saksen-Anhalt roept vragen op over de bestuurbaarheid van de deelstaat. Zonder de AfD is er voorlopig geen meerderheid te vormen, maar elke coalitie die de AfD uitsluit, zal moeten rekenen op de steun van meerdere partijen. Politieke waarnemers wijzen erop dat de situatie in Saksen-Anhalt een voorbode kan zijn voor andere oostelijke deelstaten, waar de AfD bij recente peilingen eveneens sterk staat.
Voor de regering van Merz komt de verkiezingsuitslag op een bijzonder ongunstig moment. De kanselier, die pas sinds kort aan het hoofd staat van de Duitse regering, ziet zich geconfronteerd met een verdeeld landschap waarin de traditionele partijen terrein verliezen. De discussie in het parlement toonde aan hoe diep de kloof inmiddels is: waar Merz de AfD als een gevaar voor de democratie bestempelt, ziet Weidel haar partij als de enige echte vertegenwoordiger van de bevolking in het oosten van het land.
De komende weken zal blijken of er in Saksen-Anhalt een regering kan worden gevormd. Zonder medewerking van de AfD lijken de onderhandelingen tussen de andere partijen de enige uitweg, maar de onderlinge verschillen zijn groot. Een nieuwe verkiezing behoort eveneens tot de mogelijkheden, al zou dat de positie van de AfD wellicht nog verder versterken.
