De Spaanse oppositiepartij Partido Popular heeft beelden verspreid die met kunstmatige intelligentie zijn vervalst en waarin leden van de entourage van premier Pedro Sánchez schijnbaar wangedrag toegeven. De video's circuleren op sociale media en hebben in Spanje voor opschudding gezorgd, omdat ze op het eerste gezicht authentiek overkomen. De betrokkenen hebben de bekentenissen nooit afgelegd, en de beelden zijn volgens de tegenpartij van de regering vervalst.
Het gaat om zogeheten deepfakes: door AI gegenereerde of bewerkte video- en geluidsfragmenten die de indruk wekken dat iemand iets zegt of doet wat hij of zij in werkelijkheid nooit heeft gedaan. In de nepclips worden personen uit de directe omgeving van de premier voorgesteld als mensen die toegeven zich aan ongepast of onwettig gedrag schuldig te hebben gemaakt. De precieze aard van die vermeende misstappen en de identiteit van elke persoon die erin voorkomt, zijn in de beschikbare bronnen maar beperkt uitgewerkt. Wat wel vaststaat, is dat de clips als echte opnames werden gepresenteerd en daardoor een breed publiek konden bereiken voordat er duidelijkheid was.
Voor het Spaanse politieke debat raakt het incident aan de grens tussen politieke kritiek en desinformatie. Oppositiepartijen mogen de regering controleren en aanvallen, maar het verspreiden van vervalste bewijzen ondermijnt het vertrouwen in het democratische proces, zo klinkt de kritiek van tegenstanders van de zet. De entourage van Sánchez heeft de beelden als vervalsing aangemerkt en stelt dat ze bedoeld zijn om het publieke debat te vertroebelen. De Partido Popular wijst de verwijten van de hand en verdedigt zich tegen het beeld dat zij de beelden zou hebben verspreid met de bedoeling te misleiden.
Het voorval past in een bredere zorg in Europa over het gebruik van AI in verkiezingscampagnes en politieke communicatie. Deepfakes zijn steeds goedkoper en eenvoudiger te maken, waardoor ook politieke actoren ze inzetten. Experts wijzen erop dat zulke beelden zich razendsnel verspreiden voordat ze kunnen worden weerlegd, en dat een correctie doorgaans minder bereik heeft dan de oorspronkelijke vervalsing. Daardoor blijft de schade vaak bestaan, ook nadat de vervalsing is ontmaskerd.
Op het moment van schrijven is niet duidelijk of er juridische stappen worden genomen tegen de verspreiders van de video's, en evenmin of de platforms waarop ze zijn gedeeld ingrijpen. Ook is nog niet bekend welke technische analyses de echtheid van de beelden moeten bevestigen of weerleggen. Dagkompas volgt het dossier en brengt nieuwe ontwikkelingen zodra die bekend worden.
2
