In Zweden zijn vandaag parlementsverkiezingen gehouden. De stemming draait minder om inhoudelijke thema's dan om de vraag wie het land de komende vier jaar zal besturen. Als het rechtse blok de grootste blijft, krijgt Zweden zo goed als zeker voor het eerst radicaal-rechtse ministers in de regering.
De Zweedse Democraten (SD), een radicaal-rechtse partij, steunden de afgelopen vier jaar een rechtse minderheidsregering vanuit het parlement, zonder zelf ministers te leveren. Die gedoogsteun maakte een centrumrechtse regering onder leiding van Ulf Kristersson mogelijk. Nu de partij bij de verkiezingen opnieuw sterk staat, eist ze een volwaardige deelname aan de regering. Dat zou een historische verschuiving betekenen in de Zweedse politiek, waar samenwerking met radicaal-rechts lang als taboe gold.
De peilingen wijzen echter in een andere richting. Meerdere opiniepeilingen suggereren dat het centrumlinkse blok, geleid door oud-premier Magdalena Andersson, een meerderheid zou kunnen halen. Als dat klopt, keert Zweden terug naar een sociaaldemocratisch geleide regering en blijft de radicaal-rechtse deelname aan de macht uit. De verkiezingen zijn daarmee vooral een referendum over de vraag of de uitsluiting van radicaal-rechts in de regering standhoudt.
De Zweedse parlementsverkiezingen vinden plaats tegen een achtergrond van toenemende politieke polarisatie. Thema's als migratie, integratie en criminaliteit hebben de afgelopen jaren aan belang gewonnen, maar de campagne werd overheerst door de machtsvraag. De Zweedse Democraten profiteren al langer van onvrede over het migratiebeleid en de aanpak van bendecriminaliteit. Hun electorale aanhang groeide gestaag sinds hun intrede in het parlement in 2010.
Voor het rechtse blok is de inzet duidelijk: als het de grootste formatie blijft, kan het de samenwerking met de Zweedse Democraten formaliseren en hen ministersposten geven. Dat zou de partij definitief aanvaardbaar maken als regeringspartner. Critici waarschuwen dat dit een breuk zou betekenen met het Zweedse politieke midden en de democratische normen onder druk zou zetten.
Het centrumlinkse blok hoopt die ontwikkeling te voorkomen. Magdalena Andersson, die het land leidde van 2021 tot 2022, voert campagne op een programma dat de sociale zekerheid en het klimaatbeleid centraal stelt. Zij positioneert zich als een stabiele en ervaren leider tegenover de onzekerheid van een regering met radicaal-rechtse deelname.
De definitieve uitslag wordt later vandaag of morgen verwacht. De formatie kan weken of zelfs maanden duren, zoals bij eerdere Zweedse verkiezingen. Tot die tijd blijft het demissionaire kabinet of een overgangsregering de lopende zaken behartigen. De uitslag zal niet alleen de Zweedse politiek bepalen, maar ook de verhoudingen binnen de Europese Unie beïnvloeden, waar radicaal-rechtse partijen in meerdere lidstaten aan invloed winnen.
