Donald Trump is sinds zijn terugkeer in het Witte Huis op zoek naar een eigen «Jalta»: een grote, historische vredesregeling die de oorlog in Oekraïne beëindigt en hem tegelijk een blijvende plaats in de geschiedenisboeken bezorgt. Dat schrijft The New York Times in een opiniebijdrage over de Amerikaanse president en zijn toenadering tot Rusland.
De verwijzing naar Jalta is niet toevallig. In februari 1945 verdeelden de Amerikaanse president Franklin Roosevelt, de Britse premier Winston Churchill en de Sovjetleider Jozef Stalin in de Krimstad de naoorlogse invloedssferen in Europa. Voor Trump fungeert die conferentie als model: een paar grote leiders die aan tafel de wereld ordenen, zonder al te veel aandacht voor de kleinere landen die het resultaat moeten ondergaan.
Volgens de analyse botst die ambitie echter met de realiteit van de oorlog in Oekraïne. Trump lijkt te verwachten dat hij met de Russische president Vladimir Poetin een akkoord kan sluiten waarbij Oekraïne vooral de voorwaarden krijgt opgelegd. Maar Oekraïne is geen bijrol in het conflict, en de Europese bondgenoten evenmin. Een vrede die zonder hen tot stand komt, zou volgens critici zowel militair als politiek weinig houdbaar zijn.
De Amerikaanse president heeft de voorbije maanden herhaaldelijk laten blijken dat hij ongeduldig wordt van de oorlog en van de steun die Washington aan Kiev levert. Tegelijk oefent hij druk uit op Oekraïne om concessies te doen, terwijl hij Rusland relatief zacht behandelt. Die houding roept in Europese hoofdsteden en in Kiev vragen op over de betrouwbaarheid van de Amerikaanse bemiddeling.
De vergelijking met Jalta gaat volgens de opiniebijdrage ook op een ander punt mank. In 1945 stonden de drie grootmachten aan tafel als overwinnaars van een wereldoorlog die al beslecht was. Vandaag is er geen sprake van een militaire overwinning, en evenmin van een eensgezind front. Rusland voert nog altijd oorlog, Oekraïne verdedigt zijn grondgebied en Europa zoekt naar een eigen rol in de veiligheidsarchitectuur.
De auteur wijst erop dat Trump vooral een beeld nastreeft: dat van de leider die met één daad de wereldgeschiedenis naar zijn hand zet. Maar een duurzame vrede in Oekraïne vergt precies het tegenovergestelde van een grootse topontmoeting tussen twee mannen. Ze vereist langdurig overleg, veiligheidsgaranties en een akkoord dat ook voor Oekraïne en de Europese bondgenoten aanvaardbaar is.
In Belgische en Europese diplomatieke kringen wordt de Amerikaanse koers met argusogen gevolgd. De Europese Unie en de NAVO benadrukken dat er geen vrede kan zijn zonder Oekraïne en zonder respect voor zijn soevereiniteit. Elke poging om het conflict te regelen boven de hoofden van de betrokken partijen heen, stuit daar op verzet.
De vraag die in de opiniebijdrage centraal staat, is dan ook niet of Trump een akkoord kan sluiten, maar of hij begrijpt wat een dergelijk akkoord zou moeten inhouden. Zolang hij Jalta als blauwdruk blijft zien, dreigt zijn zoektocht naar een historische deal vooral een herhaling te worden van een verdeeld verleden, in plaats van een oplossing voor het heden.
3
