Geen van de partijen die betrokken zijn bij de onderhandelingen over de federale begroting zal zich flexibeler opstellen. Dat concludeert professor Herman Matthijs op basis van de meest recente politieke peiling. De partijen blijven vasthouden aan hun standpunten, wat de onderhandelingen blijft bemoeilijken.
De analyse van Matthijs, verbonden aan de Universiteit Gent en de Vrije Universiteit Brussel, verschijnt in Knack. Hij bekijkt de peiling in de context van de lopende begrotingsgesprekken. Volgens hem biedt de uitslag geen enkele partij een reden om water bij de wijn te doen. Integendeel: de verhoudingen lijken de bestaande posities juist te versterken.
De begrotingsonderhandelingen slepen al geruime tijd aan. De federale regering onder leiding van premier Bart De Wever (N-VA) moet een meerjarenbegroting opstellen die de oplopende tekorten aanpakt. De Europese Commissie oefent druk uit om de begroting binnen de Europese begrotingsregels te krijgen. Dat vraagt om moeilijke keuzes: besparen op uitgaven, belastingen verhogen of een combinatie van beide.
Binnen de regering staan de partijen lijnrecht tegenover elkaar. De N-VA en MR willen vooral besparen, terwijl Vooruit en CD&V eerder heil zien in gerichte belastingen op vermogen en grote bedrijven. Les Engagés, ook deel van de federale coalitie, zoekt een middenweg. De peiling wijzigt die posities niet, stelt Matthijs vast.
De peiling zelf toont weinig verschuivingen in de kiesintenties. De partijen die aan de onderhandelingstafel zitten, behouden ongeveer hun gewicht. Er is geen duidelijke winnaar of verliezer die de machtsverhoudingen binnen de coalitie zou kunnen kantelen. Daardoor ontbreekt de electorale druk om toe te geven.
Matthijs wijst erop dat de partijen zich bewust zijn van de volgende verkiezingen. Toegeven aan een impopulaire maatregel kan kiezers kosten. Zolang de peilingen geen duidelijke verschuiving laten zien, blijft de prikkel om flexibel te zijn beperkt. Elke partij hoopt dat een andere partij eerst beweegt.
De deadline voor een begrotingsakkoord nadert. Zonder akkoord dreigt een nieuwe begroting in lopende zaken, met mogelijke gevolgen voor de overheidsfinanciering en de geloofwaardigheid van België bij de Europese Commissie. De druk op de onderhandelaars neemt daardoor toe, maar de politieke ruimte om toe te geven blijft klein.
Volgens Matthijs is een doorbraak alleen mogelijk als een van de partijen een gezichtsverlies beperkende uitweg wordt geboden. Dat kan via een technische ingreep, een uitgestelde maatregel of een compensatie elders in het regeerakkoord. Tot nu toe ontbreekt zo'n formule.
De professor ziet de komende dagen als beslissend. Als de partijen vasthouden aan hun huidige opstelling, dreigt een patstelling. De vraag is of de politieke leiders bereid zijn om hun electorale belangen ondergeschikt te maken aan een begrotingsakkoord. De peiling geeft hen voorlopig weinig reden om dat te doen.
