De Belgische Staat moet de overbevolking in de gevangenis van Gent dringend aanpakken. Dat heeft de rechtbank van eerste aanleg in Gent beslist. De bezetting moet binnen zes maanden dalen tot maximaal 110 procent van de reële capaciteit. Als de staat er niet in slaagt om die norm te halen, volgt een dwangsom van 500 euro per dag per gedetineerde. Het totaalbedrag aan mogelijke dwangsommen is vastgelegd op 45 miljoen euro.
De gevangenis van Gent kampt al langer met ernstige overbevolking. Volgens de rechtbank verblijven er momenteel bijna 500 gedetineerden, terwijl de reële capaciteit slechts 246 bedraagt. Daarmee zit de instelling bijna dubbel zo vol als voorzien. De rechter noemt de toestand onhoudbaar en stelt dat de overbevolking niet alleen in Gent speelt, maar dat Gent wel een «héél slecht voorbeeld» is.
Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) laat weten dat ze het vonnis zal bestuderen. De uitspraak zet de federale regering onder druk om snel maatregelen te nemen. De zes maanden die de rechtbank toekent, bieden de overheid een laatste kans om de situatie te remediëren zonder dat de dwangsommen worden geïnd.
De overbevolking in de Gentse gevangenis heeft niet alleen gevolgen voor de infrastructuur, maar ook voor de gedetineerden zelf. «Mensen komen hier slechter buiten dan ze erin gaan», klinkt het in de rechtszaal. Dat wijst op de bredere impact van overbevolking op de detentieomstandigheden en de re-integratie van gevangenen.
De uitspraak is een overwinning voor de eisende partijen, die al langer aandringen op een oplossing voor de structurele overbevolking in Belgische gevangenissen. De rechtbank volgt hun argument dat de staat zijn verplichtingen niet nakomt. Met de dwangsom van 500 euro per dag per gedetineerde kan de financiële druk op de overheid snel oplopen. Bij een bezetting van bijna 500 gedetineerden en een capaciteit van 246 betekent elke dag dat de norm wordt overschreden een aanzienlijke boete.
Het vonnis heeft ook gevolgen voor het gevangenisbeleid in bredere zin. De rechtbank richt zich specifiek op de Gentse situatie, maar de uitspraak kan als precedent dienen voor andere overvolle gevangenissen in het land. De federale regering zal moeten onderzoeken hoe ze de capaciteit kan verhogen of het aantal gedetineerden kan verminderen. Mogelijke pistes zijn het versnellen van alternatieve straffen, het creëren van extra cellen of het overplaatsen van gedetineerden naar andere instellingen.
De bal ligt nu bij de Belgische Staat. Binnen zes maanden moet de bezetting in Gent zijn teruggedrongen tot 110 procent van de reële capaciteit. Als dat niet lukt, riskeren de bevoegde overheden een dwangsom die kan oplopen tot 45 miljoen euro. Minister Verlinden heeft nog niet aangegeven welke concrete stappen ze zal ondernemen. De komende maanden zullen duidelijk maken of de regering de deadline haalt of dat de rechtbank moet ingrijpen met financiële sancties.
